ภูมิปัญญาในการตีมีด

 

ภูมิปัญญาในการตีมีด   เจ้าของภูมิปัญญาในการตีมีดคือ นายเกียรติ วะโรรัมย์  ปัจจุบันอาศัยอยู่เลขที่ 66 บ้านฝ้าย  หมู่ 10  ต.สวายจีก  อ.เมืองบุรีรัมย์  จ.บุรีรัมย์  เกิดวันที่ 1 มกราคม พ.ศ. 2477  แม้ปัจจุบันจะมีอายุ 73 ปีแล้วก็ยังคงประกอบอาชีพตีมีดอยู่  โดยเน้นความประณีตและคุณภาพ  เหล็กที่นำมาใช้ตีมีดต้องเป็นเหล็กคุณภาพดีเท่านั้น  ปัจจุบันได้ถ่ายทอดความรู้และประสบการณ์ให้กับนายวันนา กะสินรัมย์  ซึ่งเป็นลูกเขยได้สืบทอดต่อ

อุปกรณ์และเครื่องมือที่ใช้ในการตีมีด ได้แก่ เหล็ก  เตาเผา  ถ่านไม้และเหล็กเขี่ยถ่าน  ทั่งเหล็กสำหรับใช้รองเหล็กที่จะตีหรือตัด  ค้อนเหล็ก  เหล็กสกัดสำหรับตัดเหล็กให้ได้ขนาดตามต้องการ  คีมจับเหล็ก  ตะไบเหล็ก  เครื่องเจียระไนไฟฟ้า  เครื่องสูบลมไฟฟ้า  อ่างน้ำหรือถังน้ำ  หินลับมีด  เหล็กตอกลวดลาย (ตุ๊ดตู่)  เศษผงเหล็กสำหรับขัดผิวเหล็กให้เรียบ

  ขั้นตอนและกรรมวิธีในการตีมีด มีดังนี้

1. การตัดและผ่าเหล็ก  ช่างจะนำเหล็กที่จะใช้ทำมีดมาวัดขนาดความยาวเท่ากับชนิดของมีดที่ต้องการ  แล้วนำส่วนที่จะตัดไปเผาจนเหล็กร้อนแดงได้ที่  จากนั้นจะใช้คีมจับไปวางบนทั่ง  ตัดด้วยเหล็กสกัด  แล้วนำเหล้กที่ตัดไปเผาไฟอีกครั้งเพื่อผ่าทแยงตามความยาวของเหล็ก

2. การแบนหรือการตีหลาบ คือ นำท่อนเหล็กที่ผ่าแล้วไปเผาไฟให้ร้อนแดงแล้วใช้คีมคีบออกมาวางบนทั่ง  เพื่อตีให้แบนและได้รูปทรงของมีดตามที่ต้องการ  การเผาเหล็กให้ร้อนแดงแล้วนำมาตีแต่ละครั้ง  ช่างเรียกว่า "แดง"  การแบนมีดจะเริ่มจากส่วนที่เป็นด้ามหรือกั่นมีดก่อน  แล้วจึงตีส่วนที่เป็นตัวมีด

3. การทำบ้องหรือเดือย  บ้องหรือเดือย คือ ส่นที่เป็นด้ามมีด  ด้ามมีดที่เป็นแบบเดือยทำได้โดยช่างจะตีส่วนโคนของด้ามมีดให้มีลักษณะเรียว ปลายแหลม  เพื่อนำไปเสียบฝังในด้ามไม้  ส่วนการบ้อง คือ การตีเหล็กส่วนโคนของมีดให้เป็นแผ่นแล้วตีให้ปลายทั้ง 2 ด้านโค้งเข้าหากัน  ด้ามมีแบบบ้องสามารถนำไปใช้ได้เลย  หรืออาจใช้ด้ามไม้ต่อให้ยาวขึ้น

4. การตีแต่ง  เป็นการตีเหล็กเพื่อให้ผิวเหล็กเรียบและได้มีดที่มีรูปร่างตามต้องการ  ย้ำคมให้บางและตรง

5. การตะไบแต่ง  หลังจากที่ตีมีดให้ได้รูปตามที่ต้องการแล้ว  ช่างจะตะไบแต่งส่วนคมมีดโดยใช้ตะไบเหล็ก  แต่ปัจจุบันมักใช้เครื่องเจียระไนไฟฟ้าเป็นเครื่องทุ่นแรง

6. การชุบคม  ถือเป็นขั้นตอนที่สำคัญยิ่งของการตีเหล็ก  ซึ่งช่างต้องมีความชำนาญเป็นพิเศษ  เพราะเป็นขั้นตอนที่จะทำให้ผลิตภัณฑ์มีความคม  แข็ง  ไม่บิ่นง่าย  โดยนำเหล็กที่ใช้ทำมีดที่ตกแต่งคมเรียบร้อยแล้วไปเผาเฉพาะส่วนคมเท่านั้น  เมื่อเหล็กร้อนแดงเสมอกันโดยตลอดแล้ว (มีสีแดงเหมือนลูกหนู)  จะรีบนำมาจุ่มในอ่างน้ำ  โดยจุ่มลงไปเฉพาะส่วนคม  ประมาณ 1-2 เซนติเมตร  การจุ่มน้ำจะต้องทำอย่างรวดเร็ว  ประมาณ 1-2 ครั้ง  ในช่วงที่เหล็กที่เผาเปลี่ยนสีจากสีขาวเป็นสีเหลือง  ให้รีบจุ่มลงในอ่างน้ำทันที  และแช่ไว้จนเย็นจึงนำขึ้น  ก็จะได้มีดที่มีคมแข็ง  ไม่บิ่นหรือบิดเบี้ยวง่าย  หากจุ่มน้ำเร็วเกินไปคือในช่วงที่เหล็กเปลี่ยนเป็นสีขาว  จะทำให้มีดแข็งและบิ่นง่าย  หรือหากจุ่มน้ำช้าไปคือตอนที่เหล็กเปลี่ยนเป็นสีเขียวแล้ว  ก็จะทำให้เหล็กคืนตัว  ทำให้คมมีดไม่แข็ง  บิดเบี้ยวง่าย  และใช้การได้ไม่ดี

7. การตกแต่งลวดลายลงด้านบนของมีด

การเลือกมีดที่มีคุณภาพดีให้ทดลองใช้คมมีดถูสันมีดเล่มอื่น  หากถูไปแล้วติดคม  ไม่ลื่น  แสดงว่าคมมีดแข็ง  คม  เหมาะที่จะซื้อไปใช้งาน  หากถูแล้วลื่น  ไม่ติดคม  แสดงว่ามีชุบคมไม่ดี  เมื่อนำไปใช้งานจะทื่อ (สำนักงานวัฒนธรรมจังหวัดบุรีรัมย์. 2549. "ตีมีด"  หน้า 2, 7-19