การประเมินโครงการศูนย์การเรียนรู้เกษตรทฤษฎีใหม่

ตามแนวพระราชดำริ:เศรษฐกิจพอเพียง โรงเรียนชุมชนบ้านหัววัว (ราษฎร์อุทิศ)    

                                          นายภาสวัฒน์  เนาว์พิริยวัฒน์ *                                                                                                                                               

บทคัดย่อ

การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ทั่วไปเพื่อประเมินผลการดำเนินงานของโครงการศูนย์การเรียนรู้เกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริ:เศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนชุมชนบ้านหัววัว(ราษฎร์อุทิศ)  และวัตถุประสงค์เฉพาะ เพื่อประเมินบริบท  ปัจจัยนำเข้า  กระบวนการดำเนินกิจกรรม  รวมถึงผลผลิตของโครงการศูนย์การเรียนรู้เกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริ:เศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนชุมชนบ้านหัววัว(ราษฎร์อุทิศ) ตลอดจนเพื่อรวบรวมปัญหา อุปสรรค และข้อเสนอแนะ  เกี่ยวกับการดำเนินโครงการ  เป็นการวิจัยเชิงประเมินผล  ใช้วิธีการศึกษาแบบผสมผสานระหว่างการศึกษาเชิงปริมาณและการศึกษาเชิงคุณภาพ โดยใช้รูปแบบการประเมินตามกรอบแนวคิดของของสตัฟเฟิลบีม (Stufflebeam’s  CIPP  Model) และปรับเพิ่มเติมให้เป็น  CIPPO  Model   ตามแนวทางของ  นายธเนศ  ต่วนชะเอม  เก็บรวบรวมข้อมูลจากนักเรียนช่วงชั้นที่ 3 โรงเรียนชุมชนบ้านหัววัว (ราษฎร์อุทิศ) ตำบลเสม็ด อำเภอเมือง จังหวัดบุรีรัมย์ ประจำปีการศึกษา 2550 จำนวน  184 คน  เป็นนักเรียนเพศชายร้อยละ  49.5  เพศหญิงร้อยละ 50.5  มีอายุเฉลี่ย  14.03 ปี  เป็นนักเรียนชั้นมัธยมปีที่ 1 ร้อยละ  20.1 ชั้นมัธยมปีที่ 2 ร้อยละ  47.3 ชั้นมัธยมปีที่ 3 ร้อยละ  32.6  โดยใช้แบบสอบถาม เก็บข้อมูลแบบสอบถามในช่วงเดือน กุมภาพันธ์ 2550 และศึกษาจากสรุปผลการดำเนินงานโครงการ  นำมาวิเคราะห์ข้อมูลโดยข้อมูลจากแบบสอบถาม  ด้านอายุ วิเคราะห์โดยใช้ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน  เพศ ชั้น  วิเคราะห์โดยใช้ร้อยละ  ความคิดเห็นของกลุ่มตัวอย่างต่อ ปัจจัยนำเข้า กระบวนการ ผลผลิต วิเคราะห์โดยใช้สถิติค่าเฉลี่ยและส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน  ข้อมูลพฤติกรรมของนักเรียนเกี่ยวกับการนำความรู้เรื่องเกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริ:เศรษฐกิจพอเพียงไปใช้และเผยแพร่ตลอดจนปัญหา อุปสรรคและข้อเสนอแนะ ใช้การวิเคราะห์เนื้อความ(Content Analysis) แล้วสรุปผลในเชิงบรรยาย  การวิเคราะห์เชิงเนื้อหาแบบพรรณนา  ข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร  วิเคราะห์เชิงเนื้อหาแบบพรรณนา

ผลการวิจัยมีดังนี้

                1. บริบทด้านนโยบายของสถานศึกษา พบว่าการดำเนินงานโครงการสอดคล้องกับนโยบายของสถานศึกษาเนื่องจากคณะกรรมการสถานศึกษาโรงเรียนชุมชนบ้านหัววัว (ราษฎร์อุทิศ)  มีนโยบายจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้เกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริ:เศรษฐกิจพอเพียงโรงเรียนชุมชนบ้านหัววัว(ราษฎร์อุทิศ) ขึ้นในปีการศึกษา 2549  โดยได้รับความอนุเคราะห์ที่ดินจากกรมทางหลวง และมอบหมายให้นายภาสวัฒน์  เนาว์พิริยวัฒน์  เป็นผู้รับผิดชอบจัดกิจกรรมการเรียนการสอน

                2. ปัจจัยนำเข้า  แบ่งการประเมินเป็น 2 ส่วน คือส่วนที่ 1 จากแบบสอบถาม ดังนี้  ปัจจัยนำเข้าในภาพรวม พบว่า มีความเหมาะสมอยู่ในระดับมาก  เมื่อพิจารณารายด้าน  พบว่า  มีความเหมาะสมอยู่ในระดับมาก  ผ่านเกณฑ์ที่น่าพอใจ 3 ด้าน คือ ด้านความเหมาะสมของสถานที่  ความเพียงพอของวัสดุอุปกรณ์  และความสอดคล้องของความสามารถนักเรียนกับกิจกรรมในโครงการ  ส่วนด้านความเพียงพอของบุคลากรมีความเหมาะสมอยู่ในระดับปานกลาง  ไม่ผ่านเกณฑ์ที่น่าพอใจ ส่วนที่ 2 จากการศึกษาเอกสาร  ดังนี้ ปัจจัยนำเข้า  ด้านงบประมาณ  พบว่าไม่เพียงพอผู้รับผิดชอบโครงการแก้ไขปัญหาโดยขอการสนับสนุนจากภาครัฐและเอกชน บางกิจกรรมขอความร่วมมือจากชุมชนทำให้ไม่มีค่าใช้จ่าย  ด้านบุคลากร  พบว่าไม่มีคุณวุฒิโดยตรงด้านการเกษตร  จบการศึกษาปริญญาตรีเอกสังคมศึกษา แต่มีความรู้ความสนใจด้านการเกษตร จนผู้บริหารเล็งเห็นความสามารถ  มีการพัฒนาตนเอง  โดยการศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมด้านการเกษตรเพื่อเตรียมความพร้อมในการสอนและพัฒนาประสิทธิภาพการเรียนการสอน  ทั้งจากเอกสาร  ตำรา  อินเตอร์เน็ท  ศึกษาความรู้จากนักวิชาการเฉพาะด้าน  และปราชญ์ชาวบ้านตลอดจนเข้าอบรมหลักสูตรภูมิปัญญาท้องถิ่น  ด้านสถานที่ พบว่ามีความเหมาะสมในการจัดการเรียนรู้แบบเกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริ  ด้านหน่วยงาน  พบว่าหน่วยงานสนับสนุนมีทั้งภาครัฐและเอกชน  รูปแบบการสนับสนุนมีทั้งด้าน  งบประมาณ  บุคลากร  และการดำเนินกิจกรรมการเรียนรู้

                3. กระบวนการ  แบ่งการประเมินเป็น 2 ส่วน คือส่วนที่ 1 จากแบบสอบถาม ดังนี้  กระบวนการดำเนินงานในภาพรวม พบว่า มีความเหมาะสมอยู่ในระดับมาก  ผ่านเกณฑ์ที่น่าพอใจ  เมื่อพิจารณารายด้าน  พบว่ามีความเหมาะสมอยู่ในระดับมากทั้ง 2 ด้านคือ ด้านเนื้อหาการสอน และด้านเทคนิค/รูปแบบ/กิจกรรม/วิธีการสอน  ผ่านเกณฑ์ที่น่าพอใจ  ส่วนที่ 2 จากการศึกษาเอกสาร ดังนี้  กระบวนการด้านการจัดการเรียนการสอน  พบว่าการจัดการเรียนการสอนมีทั้งภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติ  เรื่องการจัดรูปที่ดินตามหลักเกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริ  การพัฒนาที่ดิน (ปุ๋ยหมัก/น้ำหมักชีวภาพ  ปุ๋ยพืชสด  )นาข้าวอินทรีย์  การปลูกพืชพลังงานทดแทน  การปลูกป่า  การปลูกพืชอาหาร  การเลี้ยงปลาในนาข้าว  การอบรมเกี่ยวกับการเกษตรและภูมิปัญญาท้องถิ่น   การศึกษาดูงานด้านการเกษตร  ตลอดจนเชิญนักวิชาการที่มีความชำนาญเฉพาะด้านมาร่วมด้านสอน/สาธิต  ด้านการแก้ปัญหาและอุปสรรค   พบว่าปัญหาเรื่องงบประมาณไม่เพียงพอ  ผู้รับผิดชอบโครงการแก้ปัญหาโดยขอทุนสนับสนุนจากภาครัฐและเอกชน  ปัญหาเรื่องความชำนาญเฉพาะด้าน  ผู้รับผิดชอบโครงการแก้ปัญหาโดยเชิญนักวิชาการที่มีความชำนาญเฉพาะช่วยสอน/สาธิตปุ๋ยหมัก/น้ำหมักชีวภาพ  ประสานผู้ปกครองนักเรียนที่มีความชำนาญด้านการทำนาร่วมสอนการทำนาภาคปฏิบัติ  ปัญหาด้านภาษาที่ใช้ในการสื่อสาร แก้ปัญหาโดยให้นักเรียนที่มีความสามารถในการสื่อสารทั้งภาษาไทย  ภาษาถิ่น (ภาษาอีสาน  ภาษาเขมร)  ช่วยในการสื่อสารเพิ่มเติม  และขยายความ

                4. ผลผลิต  แบ่งการประเมินเป็น 3 ส่วน ดังนี้  ส่วนที่ 1 จากการศึกษาเอกสาร  ด้านผลผลิต  พบว่าจำนวนนักเรียนที่ได้รับความรู้จากการจัดการเรียนการสอนครบถ้วนตามแผน  ด้านจำนวนนักเรียนที่ได้รับการอบรม  พบว่านักเรียนเข้าอบรมหลักสูตรการเกษตร จำนวน 6 คน เข้ารับการอบรมหลักสูตรวปอ.           ( วิทยากรกระบวนการผู้นำการเปลี่ยนแปลงสู่การพึ่งตนเองและพึ่งพากันเอง  ภาคประชาชน ) ณ ศูนย์การเรียนรู้ปราชญ์ชาวบ้าน  พ่อเชียง  ไทยดี  จังหวัดสุรินทร์ จำนวน 20 คน  ด้านผลผลิตในโครงการ  มีดังนี้คือ  ข้าวหอมมะลิ   26 กระสอบ (พื้นที่ทำนา 8ไร่)  ปุ๋ยหมัก 300 กิโลกรัมน้ำหมักชีวภาพ   150 ลิตร  ต้นสบู่ดำจำนวน 100 ต้น (ในพื้นที่ 1.2 ไร่) ต้นไม้ในโครงการพลิกฟื้นผืนป่าด้วยพระบารมี